Karol Nawrocki przyjął go w Pałacu Prezydenckim. Kiedy Żurek ich zobaczył, musiał interweniować Czytaj więcej:

Na polskiej scenie publicznej narasta napięcie, które wykracza daleko poza jedną decyzję czy jedno nazwisko. Instytucje państwa zaczynają mówić różnymi głosami, a działania polityków coraz częściej wywołują reakcje także poza granicami kraju. W cieniu sporów proceduralnych i personalnych toczy się gra o coś znacznie większego – o wiarygodność systemu prawnego i stabilność państwa.

Spór o władzę w prokuraturze
Międzynarodowy wymiar politycznych decyzji
Afera finansowa w tle kryzysu

Jednym z najbardziej zapalnych punktów obecnego kryzysu jest konflikt wokół funkcji Prokuratora Krajowego. To stanowisko, kluczowe dla funkcjonowania całego aparatu ścigania, stało się osią sporu, który dzieli najważniejsze organy państwa. W praktyce oznacza to, że dwie strony sceny politycznej – i prawnej – operują na podstawie zupełnie odmiennych interpretacji obowiązujących przepisów.

Prezydent Karol Nawrocki uznaje, że jedyną osobą uprawnioną do pełnienia tej funkcji jest Dariusz Barski. W jego narracji Barski został w przeszłości pozbawiony realnej możliwości wykonywania obowiązków w sposób sprzeczny z prawem, a do jego skutecznego odwołania potrzebna była zgoda głowy państwa, której nigdy nie udzielono. Z tego punktu widzenia wszelkie decyzje podejmowane przez inne osoby są obarczone wadą prawną i stanowią naruszenie konstytucyjnych zasad.

Z kolei przedstawiciele środowisk prawniczych związanych z obozem rządzącym wskazują, że sytuacja wygląda zupełnie inaczej. Ich zdaniem przywrócenie Barskiego do służby w 2022 roku nastąpiło na podstawie nieobowiązującej już ustawy, co czyni całą decyzję nieważną od samego początku. W tym ujęciu formalnie nigdy nie odzyskał on swojej pozycji, a faktycznym Prokuratorem Krajowym pozostaje Dariusz Korneluk.

Ten dualizm prowadzi do paradoksalnej sytuacji: w zależności od tego, którą interpretację przyjąć, Polska ma dziś dwóch różnych szefów prokuratury – albo żadnego w pełni bezspornego. Skutki tego chaosu nie są wyłącznie teoretyczne. Każda decyzja procesowa, każdy akt oskarżenia czy postanowienie wydane w takim stanie prawnym może w przyszłości zostać zakwestionowane. Dla wymiaru sprawiedliwości oznacza to ryzyko lawiny sporów i podważania legalności działań państwa.

Drugi wątek, który wzmacnia poczucie kryzysu, dotyczy byłego ministra sprawiedliwości Zbigniewa Ziobry. Jego wyjazd na Węgry i pojawiające się informacje o możliwości uzyskania tam ochrony politycznej wstrząsnęły opinią publiczną, zwłaszcza że zbiegło się to w czasie z toczącymi się przeciwko niemu postępowaniami karnymi.

Ziobro mierzy się z poważnymi zarzutami, a sąd w Polsce ma rozpatrywać wniosek o jego tymczasowe aresztowanie. W tej sytuacji przebywanie poza krajem nabiera znaczenia nie tylko osobistego, ale i symbolicznego. Węgry, rządzone przez Viktora Orbána, od lat pozostają w konflikcie z instytucjami Unii Europejskiej w kwestiach praworządności, a ich relacje z Rosją budzą szczególne kontrowersje w kontekście wojny w Ukrainie.

Dla krytyków Ziobry wybór właśnie tego kraju nie jest przypadkowy. W ich ocenie to próba znalezienia politycznego parasola ochronnego u sojusznika, który sam jest oskarżany o podważanie demokratycznych standardów. Taki ruch – nawet jeśli formalnie zgodny z prawem – stawia Polskę w trudnej sytuacji dyplomatycznej. Może bowiem rodzić pytania o wzajemne zaufanie między państwami UE oraz o skuteczność europejskiej współpracy sądowej.

Zwolennicy byłego ministra z kolei podnoszą argument, że każdy ma prawo do ochrony i że sprawa ma charakter polityczny. W praktyce jednak spór o Ziobrę stał się kolejnym polem walki o to, czy polskie państwo jest w stanie skutecznie egzekwować własne prawo wobec osób z najwyższych szczebli władzy.

Na tle tych personalnych i ustrojowych konfliktów toczy się jeszcze jedna historia, która nadaje całej sytuacji dodatkowej wagi. Chodzi o śledztwo dotyczące Narodowego Centrum Badań i Rozwoju – instytucji odpowiedzialnej za dystrybucję ogromnych środków, w tym funduszy unijnych, na innowacje i rozwój.

Do sądu trafił akt oskarżenia obejmujący kilkadziesiąt osób podejrzewanych o udział w zorganizowanej grupie przestępczej. Według ustaleń śledczych mechanizm polegał na wyłudzaniu dotacji, fałszowaniu dokumentów finansowych i „praniu” pieniędzy poprzez fikcyjne projekty badawcze. Skala procederu liczona jest w dziesiątkach milionów złotych, z czego kilka milionów miało już zostać bezpowrotnie utraconych.

Afera NCBR pokazuje, że kryzys praworządności nie jest jedynie sporem o interpretację przepisów czy obsadę stanowisk. Ma on bardzo realny wymiar finansowy i społeczny. Każda złotówka wyprowadzona z systemu to mniej środków na rzeczywisty rozwój gospodarki, nauki czy innowacji. Dla wielu obywateli to właśnie takie sprawy są najbardziej namacalnym dowodem na to, że państwo nie działa tak, jak powinno.

Co więcej, słabość instytucji kontrolnych w przeszłości bywa wiązana z atmosferą politycznego nacisku i brakiem realnej niezależności organów ścigania. Jeśli prokuratura była uwikłana w bieżące gry władzy, trudniej było skutecznie reagować na nadużycia w administracji.

Splot tych trzech wątków – sporu o Prokuratora Krajowego, zagranicznych ruchów Zbigniewa Ziobry i afery NCBR – tworzy obraz państwa, które znalazło się w wyjątkowo trudnym momencie. Z jednej strony toczy się walka o literalne brzmienie przepisów i kompetencje poszczególnych organów. Z drugiej – o zaufanie obywateli i partnerów międzynarodowych do tego, że w Polsce prawo nadal stoi ponad polityką.

To, jak te sprawy się rozwiną w najbliższych tygodniach, może mieć długofalowe konsekwencje. Jeśli instytucje nie odzyskają spójności i wiarygodności, każdy kolejny wyrok, decyzja czy akt oskarżenia będzie podważany jako element politycznej gry. A to właśnie w takich momentach testowana jest prawdziwa siła państwa prawa.