Sejm zdecydował o 800 plus dla obywateli Ukrainy. Oto koszty ustawy dla państwa

Aby cudzoziemiec, w tym obywatel Ukrainy, mógł pobierać 800 plus, będzie musiał spełnić trzy kluczowe warunki. Co do zasady — musi być aktywny zawodowo, zarabiać minimum 50 proc. minimalnego wynagrodzenia i mieć dzieci w polskiej szkole. Tak zdecydował Sejm po burzliwym sporze o odebraniu świadczenia niepracującym Polakom. Okazuje się jednak, że by ZUS i Straż Graniczna mogły weryfikować, czy cudzoziemcy spełniają wszystkie warunki, trzeba najpierw wydać 30 mln zł na dostosowanie systemów informatycznych.

Nie obyło się jednak bez burzliwej dyskusji. Przede wszystkim ustawie nadano tryb specjalny. Mimo zgłoszonych poprawek zdecydowano się od razu na drugie i trzecie czytanie, bez wysyłanie projektu ponownie do komisji. Posłowie PiS chcieli dodać do projektu przepisy z projektu prezydenckiego, który zamiast pod obrady, trafił do konsultacji społecznych jak każdy taki projekt. Posłowie jednak odrzucili m.in. zaostrzenia kar dla osób nielegalnie przekraczających granicę, wprowadzenia kary za propagowanie banderyzmu, wydłużenia z 3 do 10 lat minimalnego okresu nieprzerwanego pobytu w Polsce wymaganego do uznania cudzoziemca za obywatela polskiego.

Duże kontrowersje wywołała poprawka Klaudii Jachiry z KO. Jej zdaniem obecny projekt wprowadza nierówność: cudzoziemcy muszą pracować, a Polacy — nie. Dlatego zgłosiła poprawkę, która wprowadza jeden wspólny warunek: zatrudnienie, aktywizacja zawodowa, która została odrzucona. Z kolei Marcelina Zawisza z Partii Razem ostrzegała, że ograniczenie pomocy dla obywateli Ukrainy, to krok do dalszych wyjątków. Poprawka koła Razem, która przywracała warunki wypłaty świadczeń do stanu z poprzedniego projektu ustawy, nie zyskała poparcie.

Ustawa jest z jednej strony odpowiedzią na weto prezydenta Karola Nawrockiego, a z drugiej — realizacją zapowiedzi z kampanii prezydenckiej Rafała Trzaskowskiego. Rząd nad ograniczeniem świadczeń dla cudzoziemców pracował od jakiegoś czasu, ale musiał przyspieszyć, bo na skutek weta specustawy 1 października obywatele Ukrainy straciliby prawo do legalnego pobytu w Polsce.

Zobacz też: Wszystkie weta Karola Nawrockiego. Czy prezydent jest wprowadzany w błąd?

Dla kogo 800 plus?
Zgodnie z uchwaloną ustawą, prawo do świadczeń na rzecz rodziny dla cudzoziemców zostaje powiązane z aktywnością zawodową oraz nauką dzieci w polskiej szkole, z wyjątkami dotyczącymi m.in. osób z niepełnosprawnościami. Posłowie do wyjątków dodali także małoletnich obywateli z ukraińskiej instytucjonalnej pieczy zastępczej.

Dodatkowo prawo do świadczeń zostaje powiązane z uzyskiwaniem przez cudzoziemców co najmniej 50 proc. minimalnego wynagrodzenia za pracę, czyli w 2025 r. to 2333 zł brutto. Rozwiązanie to ma zapobiec przypadkom pozorowania zatrudnienia.

Ważne jest, że za osoby aktywne zawodowo uznane zostaną nie tylko te aktualnie zatrudnione, lecz również te, które były zatrudnione, tj. osoby pobierające zasiłek dla bezrobotnych, zasiłek macierzyński, wychowawczy, emeryturę czy rentę.

Ponadto osoby niepracujące, które zarejestrują się jako bezrobotne, będą mogły pobierać 800 plus przez trzy miesiące, a jeśli mają więcej niż dwoje dzieci — przez sześć miesięcy, o ile spełniają pozostałe warunki do świadczenia na co najmniej troje dzieci.

Droga weryfikacja prawa do 800 plus
Za weryfikację prawa do świadczeń będzie odpowiadał ZUS. Zakład co miesiąc będzie sprawdzał, czy cudzoziemcy byli aktywni zawodowo. Jeżeli w danym miesiącu obcokrajowiec nie był aktywny, świadczenie zostanie wstrzymane, a przelew nie zostanie wysłany.

ZUS będzie także weryfikował w rejestrze Komendanta Głównego Straży Granicznej, czy dany cudzoziemiec nie wyjechał z Polski. Aby umożliwić lepszą identyfikację cudzoziemców ubiegających się o świadczenia oraz ich dzieci, wprowadzony zostaje obowiązek posiadania numeru PESEL. Przy nadawaniu numeru weryfikowany będzie również pobyt dzieci na terytorium Polski.

Z Oceny Skutków Regulacji wynika jednak, że koszt pozbawienia cudzoziemców prawa do 800 plus będzie wysoki. ZUS i Straż Graniczna będą bowiem musieli zmienić swoje systemy, co w sumie ma kosztować blisko 30 mln zł, a roczna obsługa — 3 mln zł. Ile państwo na tym zyska? Jak czytamy w OSR: “proponowane rozwiązania mogą spowodować zmniejszenie wydatków z budżetu państwa przewidzianych na wypłatę świadczeń dla cudzoziemców o 10 proc. w stosunku do wydatków na świadczenia przyznawane na dotychczasowych warunkach. Nie ma jednak możliwości dokładnego oszacowania tych kwot z rozbiciem na lata”.

Co jeszcze zmienia ustawa?
Obecnie osoby, które otrzymały ochronę czasową w Polsce w związku z konfliktem zbrojnym w Ukrainie, nie mogą korzystać jedynie z programów lekowych i leczenia uzdrowiskowego. Uchwalona ustawa poszerza katalog świadczeń niedostępnych dla obywateli Ukrainy m.in. o leczenie stomatologiczne, zabiegi endoprotezoplastyki i usunięcia zaćmy. To i tak łagodniejsze podejście niż propozycja prezydenta. Zgodnie z jego projektem obywatele Ukrainy mogliby korzystać ze służby zdrowia tylko pod warunkiem, że pracują i posiadają ubezpieczenie zdrowotne.

Ponadto ustawa przedłuża dotychczasowe przepisy dotyczące legalności pobytu obywateli Ukrainy, którzy uciekli przed wojną, do 4 marca 2026 r.

Nowe rozwiązania mają wejść w życie zasadniczo z dniem następującym po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw. Teraz ustawa trafi do Senatu, musi ją jeszcze podpisać prezydent Karol Nawrocki. Jego projekt nie był procedowany, bo został przesłany do poprawy oraz konsultacji społecznych.