TSUE zdecydował w sprawie neosędziów. Przełomowy wyrok

Czy wyroki i inne decyzje wydawane przez tzw. neosędziów są ważne? Opinię w tej sprawie 24 marca wydał Trybunał Sprawiedliwości UE. Orzekł, że nieprawidłowość, której dopuszczono się przy powołaniu sędziego, nie wystarczy sama w sobie, by stwierdzić, że sędzia ten nie jest niezawisły.

Według TSUE konieczna jest całościowa ocena wszystkich okoliczności towarzyszących powołaniu tego sędziego. W ten sposób TSUE odniósł się do pytań prejudycjalnych zadanych przez Sąd Rejonowy Poznań-Stare Miasto w Poznaniu. Chodzi o dopuszczalność kwestionowania statusu sędziów powołanych w Polsce przy udziale Krajowej Rady Sądownictwa (KRS), ukształtowanej po 2017 r.

Unijny trybunał orzekł, że udział KRS, ukształtowanej w następstwie reformy polskiego systemu sądownictwa, w procedurze powołania sędziego oraz brak skutecznego środka prawnego przed sądem dla nierekomendowanych kandydatów, nie wystarczają same w sobie do wyłączenia tego sędziego.

O wyłączenie sędziego ze względu na wątpliwości co do jego niezawisłości i bezstronności, wynikające z wadliwej procedury powołania, wnioskował przed polskim sądem powód w toku postępowania o zapłatę należności z tytułu umowy.

Sędzia rozpoznająca sprawę złożyła oświadczenie, że w jej ocenie nie zachodzą okoliczności, mogące wywoływać wątpliwości co do jej bezstronności i brakuje w niej podstaw do jej wyłączenia. Sąd odsyłający nabrał wątpliwości i skierował pytania do TSUE.

Z kolei 19 marca rzecznik generalny TSUE ocenił w czwartek, że odsunięcie sędzi Sądu Okręgowego w Warszawie od prowadzenia przydzielonych spraw bez uzasadnienia naruszyło prawo UE, nawet jeśli nastąpiło za jej zgodą.

Opinia rzecznika Deana Spielmanna dotyczy pytań prejudycjalnych skierowanych do TSUE przez warszawski Sąd Okręgowy, który chciał wyjaśnień dotyczących przejrzystości i prawidłowości Systemu Losowego Przydzielania Spraw (SLPS).

Chodzi o sytuację, kiedy do sądu II instancji trafiły dwie sprawy, które w 2024 r. zostały losowo przydzielone za pośrednictwem SLPS jednej sędzi. Sędzia ta została później przeniesiona do innego wydziału tego samego sądu, po czym Kolegium Sądu Okręgowego zwolniło ją, bez uzasadnienia, z prowadzenia 100 przydzielonych jej wcześniej spraw, w tym dwóch apelacji wspomnianych na początku. Stało się to na wniosek samej sędzi, która wyraziła na to zgodę. Decyzja ta nie zawierała jednak uzasadnienia.

Sprawy te na wniosek przewodniczącego wydziału trafiły z powrotem do puli SLPS i zostały rozlosowane pomiędzy innych sędziów, z czego większość, 56 spraw, przydzielona została jednej sędzi. Inni sędziowie otrzymali niewiele lub nie otrzymali żadnych spraw. Sędzia odwołała się od decyzji, argumentując to nierównomiernym obciążeniem pracą, ale jej skarga została oddalona.

Sędzia powzięła wątpliwości, czy sąd może być uznany za niezależny, bezstronny i ustanowiony ustawą w rozumieniu prawa UE, jeżeli sędzia rozpoznający sprawę został wyznaczony przez SLPS w okolicznościach budzących wątpliwości jeśli chodzi o prawidłowość i przejrzystość procesu.

Sędzia podkreśliła zwłaszcza to, że poprzednia sędzia została arbitralnie odsunięta od prowadzenia sprawy, a nowa — wybrana przez system stworzony przez władzę wykonawczą (Ministerstwo Sprawiedliwości). Zauważyła, że algorytm SLPS jest nieprzejrzysty, system może doprowadzić do nierównego obciążenia sędziów, istnieje ryzyko manipulacji i błędów w losowaniu, a także brakuje skutecznego środka odwoławczego, który pozwoliłby zakwestionować decyzje dotyczące przydziału spraw.