Wstydliwy sekret Kaczyńskiego z dzieciństwa sprawi, że zapłoną wam policzki

Wspomnienia z liceum potrafią wracać po latach z siłą, której nikt się nie spodziewa. Tak jest z historią Jarosława Kaczyńskiego: niewygodny epizod z młodości, opisany przez niego samego, stał się punktem odniesienia w dyskusjach o standardach, konsekwencji i ironii losu.

Na pierwszy rzut oka to historia, jakich wiele: młody człowiek w szkolnym biegu się potyka, a potem nadrabia dystans. W tym przypadku potknięcie było wyraźne i udokumentowane: Jarosław Kaczyński nie zdał z 10. do 11. klasy liceum im. Lelewela w Warszawie. Zaważyły na tym konkretne braki, które nie zostawiły pola do interpretacji: Kaczyński miał niedostateczne oceny z przysposobienia wojskowego, języka polskiego i angielskiego. Mimo że takie sytuacje zwykle kończyły się powtarzaniem roku, finał okazał się zaskakujący: Pomimo niezdania klasy, Kaczyński ukończył szkołę i zdał maturę. 

Ten kontrast – między wyraźnym szkolnym niepowodzeniem a formalnym domknięciem edukacyjnego etapu – stał się z czasem osią opowieści, która wraca w publicznych debatach. W tle pulsuje pytanie o to, co w tej młodzieńczej historii było błędem, a co wynikiem splotu ówczesnych realiów i rodzinnej determinacji. Im więcej emocji budzi temat, tym chętniej jest przywoływany jako symboliczny skrót myślowy. I tym częściej staje się lustrem, w którym odbija się późniejsza droga polityczna.

Klucz do zrozumienia tej opowieści dał sam zainteresowany, wracając do szkolnych wątków po latach: W książce ‘Polska naszych marzeń’ Kaczyński napisał o swoich problemach szkolnych. Jego relacja nie pozostawia wątpliwości, że zakończenie edukacyjnej ścieżki było co najmniej niejednoznaczne: Kaczyński przyznał, że prawdopodobnie nielegalnie ukończył 11. klasę i zdał maturę. Po tej sekwencji zdarzeń nastąpił jeszcze jeden zwrot, mający domknąć formalności i ułożyć historię w spójną całość: Kaczyński ukończył liceum na Woli po “odkręceniu” sprawy niezdania klasy. 

W refleksyjnym tonie te wątki układają się w narrację o młodzieńczym chaosie i późniejszym porządkowaniu spraw. Dla wielu odbiorców to moment, w którym domysły zamieniają się w deklarację samego bohatera. Jakby na potwierdzenie tej niejednoznaczności, w przestrzeni publicznej zapamiętano przede wszystkim jedno zdanie, które stało się puentą dyskusji:

„Prawdopodobnie nielegalnie ukończyłem 11. klasę i zdałem maturę”.

To cytat, który wraca, ilekroć rozmowa schodzi na temat standardów i konsekwencji.

Na wiarygodność tej historii wpływ mają również zewnętrzne relacje, które uzupełniają obraz i osadzają go w realiach szkolnego życia. Tę część potwierdzają wspomnienia z tamtego czasu: Wywiad Andrzeja Seweryna potwierdza, że Kaczyński był w niższej klasie niż inni z powodu powtarzania roku. Współbrzmi to z logiką szkolnych awansów i cofnięć, a także tłumaczy późniejsze nieścisłości w pamięci rówieśników. W debatach publicznych te detale wracają falami, zwłaszcza gdy bohater sporu zabiera głos o szkołach, programach i egzaminach. 

To wtedy pojawia się kontrapunkt, często wybrzmiewający z wyraźną nutą ironii: Kaczyński często krytykuje system edukacji. Prowokuje to pytania o to, czy doświadczenie własnej słabości daje prawo do ostrzejszych ocen, czy przeciwnie – wymaga większej ostrożności. Dyskusja zwykle nie milknie, bo każda kolejna wypowiedź dokłada do niej nowe sensy. Jak komentują uczestnicy sporów, to ten rzadki przypadek, gdy biografia sama dopisuje pointy.

„Ironia jest w tym, że młodzieńczy epizod wraca, ilekroć mowa o standardach szkoły.”

Przeszłość Jarosława Kaczyńskiego wyszła na jaw
Spór o znaczenie tamtego epizodu nie dotyczy już tylko faktów, ale ich wpływu na wiarygodność i język, którym mówi się o państwie. Słowa głównego bohatera – od autobiograficznego przyznania po późniejsze komentarze – tworzą opowieść o potknięciu, które nie przekreśliło kariery, ale zostawiło trwały ślad. W tej układance pojawia się jeszcze jeden element, często przywoływany jako rodzaj autokomentarza do biograficznych niejednoznaczności: Kaczyński przyznał, że tylko jego doktorat jest całkowicie legalny. 

Dla jednych to szczere dopowiedzenie, dla innych – ostry żart, który więcej odsłania niż zasłania. Niezależnie od interpretacji, publiczna pamięć o szkolnym epizodzie stała się częścią politycznej tożsamości, którą trudno z niej wymazać. Bo tu nie chodzi już o dawne oceny, lecz o opowieść o regułach, wyjątkach i cenie, jaką się płaci za słowa. W gruncie rzeczy to pytanie o spójność: między tym, co się przeżyło, a tym, czego wymaga się od innych. I o to, czy przeszłość jest wyrokiem, czy tylko przypisem, który co jakiś czas dopomina się o uwagę.

„To lekcja, że biografia rzadko bywa czarno-biała; polityka jeszcze rzadziej.”

Wiedzieliście to na jego temat?