Zdobył literackiego Nobla. Polacy muszą zapłacić majątek za jego książkę

Literacka Nagroda Nobla 2025 powędrowała do rąk László Krasznahorkaiego, wybitnego autora z Węgier. Polscy czytelnicy mają możliwość zapoznać się z jego twórczością, ale nie jest to łatwe, bowiem jego książki od dłuższego czasu są bardzo trudne do zdobycia. Za najsłynniejsze dzieło pisarza, “Szatańskie tango”, trzeba zapłacić nawet kilkaset złotych. Część Polaków może za to znać twórczość Węgra za sprawą wybitnych adaptacji filmowych Bela Tarra.

Krótko po godz. 13 czasu polskiego sekretarz Szwedzkiej Akademii ogłosił nazwisko laureata w dziedzinie literatury. Jedno z najważniejszych literackich wyróżnień na świecie otrzymał w tym roku węgierski pisarz László Krasznahorkai. Pisarza doceniono, jak czytamy na X, “za jego fascynującą i wizjonerską twórczość, która w obliczu apokaliptycznego terroru potwierdza siłę sztuki”.

Literacka Nagroda Nobla 2025 dla László Krasznahorkaiego. Jest zaskoczenie
Krasznahorkai to autor, który nie jest całkowicie nieznany polskim czytelnikom. W naszym kraju ukazały się do tej pory trzy książki tego autora: “Szatańskie tango”, “Melancholia sprzeciwu” oraz “Wojna i wojna”. Te tytuły nie sposób niestety kupić w naszym kraju oficjalnie. Na pomoc mogą przyjść serwisy jak Allegro, Olx czy Vinted, ale na tę chwilę osobno można jedynie znaleźć “Szatańskie tango”, które niestety kosztuje majątek. Na Allegro ktoś woła sobie za używaną kopię 440 zł, zaś na Olx chcą “trochę” mniej, bo 400 zł. Można też kupić wszystkie trzy na Allegro za, uwaga, 2137 zł.

Tym samym wielkiego wyboru niestety nie mamy. Pozostają biblioteki. Ale uspokajam, bo zaraz się to zmieni. W grudniu nakładem Czarnego ukaże się nominowany w 2018 r. do Międzynarodowego Bookera zbiór opowiadań “A świat trwa”. Czarne w przyszłym roku wznowi także “Szatańskie tango”. Na tym się zapewne nie skończy. To są świetne informacje.

Werdykt trafiony
Nobel dla Krasznahorkaiego jest jedną z najbardziej trafnych decyzji Szwedzkiej Akademii od dawna. Bo jego twórczość, choć wymagająca, oferuje niesamowite literackie doświadczenie, które balansuje między poetyckim pięknem a egzystencjalnym niepokojem.

Czytelnik jego książek zostaje wciągnięty w wir narracyjny, który przypomina strumień świadomości. Charakterystyczne dla jego stylu są zdania o monumentalnej długości, czasem rozciągające się na kilka stron, pozbawione typowych przerw czy akapitów. Zdania te, jak zauważają krytycy, mają niemal muzyczną strukturę, która wciąga w myśli bohaterów, tworząc rytmiczny, hipnotyzujący efekt. W pewnym sensie przypomina to wyczyny Hermanna Brocha ze “Śmierci Wergilego”.

Nie mniej charakterystyczny jest ton jego twórczości — pełen pesymizmu i, jak trafnie zauważyła komisja noblowska, apokaliptycznej wizji świata. Krasznahorkai często eksploruje tematy schyłku cywilizacji, upadku wartości, samotności i chaosu. W jego książkach świat jawi się jako miejsce pozbawione nadziei, zdominowane przez entropię. Atmosfera jego powieści jest ciężka, ale zarazem sugestywna, pełna napięcia i egzystencjalnej grozy. Szczególnie dobrym przykładem są tutaj “Szatańskie tango” oraz “Melancholia sprzeciwu”.

Krasznahorkai unika klasycznych schematów narracyjnych. Jego powieści nie mają wyraźnej fabuły z punktem kulminacyjnym czy rozwiązaniem. Zamiast tego oferują strukturę spiralną, powracającą do tych samych motywów i obsesji, które z każdą stroną nabierają nowego znaczenia. To z kolei może trochę przypominać zabiegi Williama Faulknera z jego najlepszych powieści.

Ostatecznie książki Węgra są bardziej medytacjami nad kondycją człowieka, historią czy chaosem niż tradycyjnymi opowieściami. W jego dziełach odnajdziemy liczne odniesienia do filozofii Nietzschego, Kafki czy Becketta.

Krasznahorkaiego warto jednak czytać już dla niesamowitego języka. Jest on gęsty, zarazem elegancki i brutalny, kontemplacyjny i katastroficzny. Nie da się jego prozy pomylić z niczym innym.

I choć Krasznahorkai pisze głównie o Węgrzech i Europie Środkowo-Wschodniej, jego twórczość ma uniwersalny wymiar. Opisując marginalizowane miejsca i ludzi, mówi o kondycji ludzkiej w sposób, który może trafić w zasadzie do każdego.

Warto na koniec dodać, że autor jest mocno związany z kinem. Nawiązał on bliską współpracę z wybitnym węgierskim reżyserem Belą Tarrem, dla którego napisał kilka scenariuszy, w tym opartych na własnych powieściach. Najsłynniejszą adaptacją jest ponad siedmiogodzinne “Szatańskie tango”, prawdopodobnie najlepszy film lat 90., który w rekordowo długich ujęciach daje nam jakiś ekwiwalent zdań Krasznahorkaiego.

Można zresztą założyć, że więcej osób widziało filmy na podstawie dzieła pisarza, niż czytało jego książki. Ale to niebawem może się zmienić.

“Koń turyński”: innego końca świata nie będzie. Recenzja filmu