Prawda o nowym premierze Węgier wyszła na jaw 😳

Péter Magyar, wyrastający na nową twarz węgierskiej polityki, budzi równie wielkie nadzieje, co kontrowersje. Choć zdołał przełamać wieloletnią hegemonię na tamtejszej scenie politycznej, jego wstrzemięźliwość w kwestii wspierania Ukrainy i pragmatyzm wobec Moskwy każą stawiać pytania o faktyczny kierunek, w jakim podąży Budapeszt. W tle pojawiają się obawy, czy nie stanie się on jedynie ustępliwym liderem na wzór Dmitrija Miedwiediewa, oraz dyskusje o tym, jak dalece polskie wyobrażenie o zmianie władzy na Węgrzech może mijać się z rzeczywistością. Skomentował to dla nas profesor Tomasz Pawłuszko z Uniwersytetu Opolskiego.

Magyar wywodzi się bezpośrednio z zaplecza politycznego FIDESZ-u, co nakazuje ostrożność w oczekiwaniu, że błyskawicznie przeobrazi się we wschodnioeuropejskiego liberała bez twardych politycznych korzeni
Podział na “złego Orbána” i “dobrego Magyara” to wyłącznie emocjonalny konstrukt kampanijny. Węgierska polityka zagraniczna pozostanie oparta na gospodarczym pragmatyzmie, zwłaszcza w sektorze energetycznym
Nowy premier będzie prawdopodobnie wzorował się na europejskiej strategii rządu Donalda Tuska, jednak z uwagi na wieloletnie, konstytucyjnie zacementowane rządy poprzedników, wyzwania legislacyjne i proces rozliczeń będą na Węgrzech znacznie trudniejsze niż w Polsce
Miedwiediew czy wschodnioeuropejski Macron?
Z analiz amerykańskiego think tanku Council on Foreign Relations wyłania się obraz polityka silnie zakotwiczonego w węgierskich realiach gospodarczych. Nowy premier zachowuje niezwykle pragmatyczne podejście do rosyjskich dostaw energii, zdając sobie sprawę z pełnego uzależnienia infrastruktury państwa od węglowodorów ze Wschodu, a jednocześnie wykazuje głęboki sceptycyzm względem szybkiej akcesji Ukrainy do UE, odmawiając m.in. dostaw broni. To rodzi pytania, czy nie będzie on na Węgrzech pełnił roli podobnej do tej, jaką w Rosji odgrywał kiedyś Dmitrij Miedwiediew – stając się liberalną twarzą reżimu powołaną do odblokowywania funduszy unijnych, podczas gdy ukryty aparat państwowy oligarchów pozostanie nienaruszony.

Wiarygodność tej tezy weryfikuje dla nas profesor Tomasz Pawłuszko. Naukowiec kładzie nacisk na korzenie lidera partii TISZA, zwracając uwagę, że wieloletnia bliskość z autorytarnym obozem władzy nie pozwala na bezkrytyczny optymizm i wymaga chłodnego dystansu.

– Peter Magyar przez lata był członkiem FIDESZ i bardzo dobrze poznał mechanizmy funkcjonowania tej partii i jej sposobu na przejęcie państwa (capture state). Jego biografia polityczna jest więc dwuznaczna, a jego poglądy wywodzą się ze środowiska Viktora Orbana. Pamiętajmy, że Orban kiedyś podczas swoich pierwszych rządów był liberałem na wzór Donalda Tuska, a później stał się twarzą narodowego populizmu. Trudno ocenić, czy Magyar przeszedłby proces odwrotny i stał się nagle Macronem Europy wschodniej.

W polskiej debacie publicznej długo dominowała uproszczona, życzeniowa narracja. Polscy obserwatorzy często kreowali mit prozachodniego zbawcy regionu, co ukształtowało skrajne nastroje społeczne i medialne oczekujące szybkiego, bezwarunkowego zwrotu Budapesztu w sprawie wsparcia walczącego Kijowa. Profesor Pawłuszko wyraźnie podkreśla jednak iluzoryczność takich oczekiwań:

– Podział na złego Orbana i dobrego Magyara to emocjonalny obraz ostatnich tygodni kampanii wyborczej na Węgrzech. Nie wiemy, jaki będzie Magyar jako premier.

Koniec kampanii wyborczej oznacza twarde lądowanie i konieczność sformułowania konkretnych polityk publicznych, wykraczających poza antykorupcyjną retorykę wiecową. Jak zaznacza wykładowca z Uniwersytetu Opolskiego, faza formowania postulatów dopiero się zaczyna:

– Na razie trwa efekt świeżości i upojenie sukcesem. Władze nowej partii muszą zaprojektować przyszły rząd i jego realny program. Magyar powinien w swoim expose przedstawić swój plan “normalizacji” i wtedy się dowiemy, co jest możliwe.

Wyzwania systemowe i powtórka z polskiego scenariusza
Próbując przewidzieć pierwsze kroki nowej węgierskiej administracji na arenie międzynarodowej, badacze często odwołują się do niedawnych wydarzeń w Polsce. Normalizacja stosunków z Brukselą, zniesienie weta dla unijnych pakietów i odblokowanie miliardów euro z KPO to absolutny priorytet polityczny. Profesor Pawłuszko zauważa tu bezpośrednią analogię taktyczną:

– Patrząc na jego przemówienia można założyć, że w najbliższych miesiącach wzorem dla niego będzie polityka Donalda Tuska, który w 2023 roku zmobilizował wyborców kilku partii, pokonał prawicę i znormalizował relacje z UE, odzyskując dostęp do funduszy europejskich. To samo czeka Magyara.

Główną przeszkodą na drodze do dekonstrukcji systemu pozostaje jednak głębokie i wieloletnie zawłaszczenie instytucji państwowych. Według eksperta, wyzwania legislacyjne stojące przed rządem w Budapeszcie są bezprecedensowe w porównaniu z warunkami polskiej transformacji po 2023 roku:

– Pamiętajmy, że FIDESZ rządził aż 16 lat, czyli dwa razy dłużej niż PiS w Polsce, więc pewne struktury państwa będą wrogie nowej władzy. Rząd D. Tuska nie poradził sobie jednak z rozliczeniami poprzedniej władzy (inna sprawa, że już tylko połowa wyborców PO tego oczekuje i ten odsetek spada), a przed Magyarem stoi dużo trudniejsze zadanie. FIDESZ wprowadził wiele zmian dysponując większością konstytucyjną, czyli legalnie mógł uchwalić niemal wszystko.